Tag: manipulatie

Enkele inleidende opmerkingen over de betekenis van relatiemacht in therapie

In elke (partner)relatie (laten we het in de voorbeelden maar even bij volwassen partnerrelaties houden) is er sprake van een verdeling van macht tussen de twee partners. Wanneer de macht _niet_ ongeveer 50-50 verdeeld is, dan heeft de ene partner dus een bepaalde macht over de andere. Voor de duidelijkheid: ik heb het over de situatie waarin de ene partner bepalend is tegen de zin van de andere partner. Oftewel de andere partner wordt ‘overruled’ of overheerst. 

Dit is anders dan een situatie waarin de beide partners samen overeenkomen dat de ene partner op een bepaald gebied in de relatie de beslissingen neemt. Zo kunnen partners A en B bijvoorbeeld afspreken dat A altijd kookt en bepaalt wat er gegeten wordt. Zolang B daarmee instemt is dit niet een kwestie van macht, maar een kwestie van taakverdeling. B heeft de beslissing wat er gegeten en gekookt wordt naar A gedelegeerd met wederzijds goedvinden. Op het moment dat B dat niet meer zo wil zou de afspraak dus tot stilstand komen, en moeten de beide partners opnieuw samen bepalen wat de nieuwe afspraak wordt. Mocht op dat moment blijken dat A koste wat kost de rol van etensbepaler wil vasthouden, dan is er sprake van een poging van A om macht uit te oefenen over B. Namelijk macht op het gebied van wat B wanneer te eten krijgt. 

In een relatie met goed lopende afspraken hebben beide partners geïnformeerde instemming gegeven met de gang van zaken. Ze hebben elkaar goed geïnformeerd over wat ze willen, ze hebben elkaar duidelijk uitgelegd hoe hun voorstel(len) er uit zien, en ze zijn samen tot overeenstemming gekomen om één van de voorstellen in praktijk te brengen. In zo’n relatie zijn allerlei taakverdelingen mogelijk. Van ‘elke taak eerlijk delen’ tot en met ‘ieder een geheel eigen takenpakket’. Het gaat er niet om _wat_ de partners doen, het gaat er om hoe en door wie er _bepaald_ wordt wat ze doen. 

Je kunt dan ook niet aan de taakverdeling zien hoe de macht verdeeld is. Voorbeeld: in de relatie van Alex en Koos is Alex degene die de carriëre maakt en minder tijd met de kinderen doorbrengt. Je kunt hier niet uit afleiden dat Alex meer macht heeft in de relatie. In dit specifieke geval bleek dat Koos de macht uitoefent: Koos heeft met heel veel klagen, ziek-zwak-misselijk, emotionele chantage en zelfs met het afpakken van Alex’ pinpasjes, ervoor gezorgd dat Alex zich genoodzaakt voelt om fulltime te blijven werken om de lifestyle van de ‘zieke’ Koos te blijven betalen. Alex beweegt met tegenzin mee in de framing van Koos als zou het “zoveel beter voor de kinderen zijn als er in ieder geval een ouder is die veel tijd aan hen kan besteden, en aangezien ik toch te ziek ben om te kunnen werken, kan ik dat beter zijn, en bovendien kan jij dan juist wel fulltime gaan werken, dus dat is toch zeker win-win voor ons allemaal”. 

Een bepaalde gradatie van overheersing op het ene of het andere gebied zal er altijd zijn in relaties. Soms is het de ene partner die wat meer bepalend is, soms de andere. Regelmatig is het steeds dezelfde, gewoon omdat deze initiatiefrijker en meer ervaren of juist angstiger en meer dwangmatig is dan de andere. 

Over het algemeen zal de overheersende partner zich betrekkelijk thuis voelen in de relatie. Dit is niet hetzelfde als blij of gelukkig. Overheersende mensen zijn vaak niet heel blij of gelukkig, vooral niet in hun privé omgeving waar alleen hun meest dierbaren hen meemaken. Maar wanneer ze overheersend zijn, en de thuissituatie voldoende naar hun hand kunnen zetten, dan ontlenen ze daaraan zoveel comfort en bevestiging dat ze niet een behoefte voelen om anderen meer ter wille te zijn. Het is de onderworpen partner die zich structureel enigszins ontheemd zal voelen in de relatie. Het feit dat hij/zij zich steeds moet aanpassen aan de wensen, behoeften of grillen van de ander gaat hem/haar geleidelijk opbreken. Hij/zij kan niet gedijen omdat onderworpenheid betekent dat zijn/haar behoeften onvoldoende bevredigd worden en zijn/haar autonomie als volwassen individu is aangetast. 

Wat betekent dit in een therapie? Dit betekent dat het in elke therapie van belang is om uit te zoeken in hoeverre de persoon/personen die je in de kamer hebt relatiemacht kunnen uitoefenen in hun relaties met belangrijke anderen, met name tegenover hun ouders, partner of kinderen. Soms zullen ze degene zijn die onevenredig veel macht heeft in een belangrijke relatie. Met name door het spelen van kwetsbaarheidskaarten, het opzoeken van de slachtofferrol of het behalen van ‘gedupeerden-winst’ of ‘verontwaardigings-winst’. Maar vaker zullen ze degene zijn die een onderworpen bestaan leidt doordat ze snel aan zichzelf twijfelen, altijd het goede in de ander vermoeden, en op momenten van stress gaan pleasen in plaats van begrenzen. Wanneer zij deze reacties vertonen bij een dierbare die zich gedupeerd of verontwaardigt opstelt, zullen ze vrijwel vanzelf aan deze dierbare onderworpen raken. Ze zullen ook snel onderworpen raken in interactie met mensen die gekwetst reageren en met mensen die uit zijn op een conflict. 

In de meeste gevallen ervaren de overheersenden en de onderworpenen hun eigen benadering  voor een groot deel als vanzelfsprekend. Ze zijn zich wel bewust van knelpunten, maar ze zijn zich zelden bewust van de rol van hun mensbeeld en zelfbeeld in die knelpunten. Als de therapeut de knelpunten op het gebied van relatiemacht niet in kaart weet te brengen, dan zal de therapie hen uiteindelijk niet de noodzakelijke verandering brengen. Het is mijn bescheiden ervaring dat zowel de overheersenden als de onderworpenen zich beter gaan voelen wanneer zij leren de relatiemacht eerlijker te verdelen. Ze verwerven meer autonomie en hoeven minder van de ander te verwachten. Ze verwerven meer vaardigheden om de relatie met de ander op een plezierige en constructieve manier te benaderen. Ze leren grenzen hanteren en passende assertiviteit uitoefenen. En in uiterste gevallen: ze leren toxische relaties effectief in te perken of te beëindigen. 

Over dit onderwerp valt nog heel veel meer te zeggen, maar voor nu wil ik het laten bij deze opmerkingen over macht in relaties. Ik hoop dat ik in grote lijnen het punt heb kunnen maken dat macht, hiërarchie, overheersing en onderwerping er toe doen, en dat het in een therapie belangrijk is om in die termen te durven, kunnen en willen denken over relaties.

De rol van de dood in manipulatieve interacties

De meest simpele manier om ons, mensen, te manipuleren met de dood is door ons of onze dierbaren met de dood te bedreigen. Er zijn echter een paar andere manieren om ons met de dood te manipuleren. Deze kunnen gebaseerd worden op twee veronderstellingen, namelijk 1) dat we na onze dood blijven voortbestaan en 2) dat we na onze dood één of meer nieuwe levens op aarde zullen doormaken.

1. De gedachte dat we na onze dood nog zullen bestaan kan ons minder angstig maken voor de dood, immers het is ‘slechts een overgang naar een andere staat van zijn’. Dit kan het een stuk makkelijker maken om ons zodanig te manipuleren dat we ertoe overgaan de levens van onszelf en anderen op het spel te zetten of te beëindigen. Deze manipulatie kan extra kracht hebben wanneer er verschillende niveau’s van voortbestaan zijn na de dood. Zo kunnen we overgehaald worden om naar een extra hoog niveau te streven in het hiernamaals door specifieke handelingen te verrichten in het hier en nu. Of andersom: we kunnen overgehaald worden tot bepaalde handelingen omdat we bang zijn om in het niveau van het eeuwige lijden te belanden als we deze handelingen niet verrichten.

2. De gedachte dat we na onze dood opnieuw een heel leven zullen moeten doormaken, en daarna nog een leven en nog een leven enzovoort, kan eventueel troostrijk zijn en de dood wat minder definitief maken, maar zij kan ook minstens even angstaanjagend zijn als de gedachte aan een eeuwig hiernamaals. Er zijn ook hier diverse variaties mogelijk, bijvoorbeeld de gedachte dat we ‘gekozen hebben voor dit leven’ en dus alle schuld over alles wat ons wordt aangedaan op onszelf moeten laden. Een andere variant is dat dit leven onze ‘straf’ is voor de slechte regie die we in ons vorige leven hebben gevoerd. Niet alleen betekent het dat we graag in dit leven de dingen willen doen die ons bij de volgende ronde een beter leven zullen opleveren, het betekent ook dat we ons schuldig kunnen voelen over vele vorige levens, en dat we bereid kunnen zijn om heel veel geld uit te geven aan therapeutische activiteiten waarin we een oneindig aantal vorige levens visualiseren en analyseren op tekortkomingen. En uiteraard geldt ook hier: als we denken dat wijzelf en anderen toch niet echt dood zullen gaan door te sterven, dan bestaat de mogelijkheid om te denken dat doodgaan of doodmaken ook niet zo erg zijn. Een handige manipulator weet hier wel raad mee.

De gedachte dat we slechts eenmalig leven en dat we daarna net zo niet-bestaand zijn als voordat we geboren waren, is dus een gedachte die minder invalshoeken biedt voor manipulatie. Dit betekent dat degenen die geloven in een vorm van bestaan na of voor hun mensenleven er rekening mee moeten houden dat zij op meer manieren bang gemaakt kunnen worden of overgehaald worden tot gedragingen waarvoor zij niet vrijwillig zouden kiezen.

Mogelijk gemaakt door WordPress & Thema gemaakt door Anders Norén