Categorie: Geen categorie

The Epistemic Cycle ©

Created: september 4, 2025
Created: Drs. Jessica Terwiel
Published in the public domain. This flowchart may be freely distributed and used for informational and educational purposes related to fact-finding and investigation. It may not be used for purely commercial purposes. It must always be displayed in its entirety with the creator’s name included. The creator is not responsible or liable for any improper or bad faith use of this image.

The Epistemic Cycle, hereafter EC, is a flowchart. This flowchart illustrates how to separate facts from falsehoods in a complex case. It is therefore a representation of the methodical approach of fact-finding.

In investigative work (e.g., police work), it’s called “scenario-based approach.” In psychological and medical diagnostics, it’s called “differential diagnostic procedure.”

In the healthcare and protection services for minors, fact-finding is currently rarely applied. That’s why I developed the Epistemic Cycle for educational purposes in this area. The fact-finding method is visually represented in the flowchart.

So, the Cycle applies to fact-finding, regardless of the line of work you’re involved in. If you’re looking to extract facts from a large amount of data, this image illustrates in broad terms how that works.

The blue cloud full of “data” contains everything you have access to in your case. This cloud grows almost daily as new actions and interactions occur, documents arrive, emails are sent and received, and so on. Everything is contained in this cloud, and it’s all jumbled together. The truths and the untruths, the clarity and the ambiguity, the contradictions, and so on. Everything in the cloud always counts in some way or other.

Until you know what the truth is, multiple stories are possible: multiple scenarios. At the very least, you always have two scenarios in mind: “A is true” and “A is not true.” The first scenario involves a number of facts that are not true in the other scenario, and the other scenario involves a number of facts that are not true in the first scenario.

Ultimately, there’s only one true scenario. All others are false. In order to discover the true scenario, one must therefore try to eliminate all false scenarios.

In order to rule out scenarios, choose contradictions that can’t both be true. At least one of the two is false, and you might be able to demonstrate that. Start with if-then thinking. For example: “If he’s made a reservation, then he should have the confirmation email to show for it.”

A simple way to explore contradictions is to choose an accusation. Every accusation is either true or false. If the accusation is true, then the accused has done something wrong. If the accusation is false, then the person making the accusation is lying.

Sometimes you already have data that can show which of the scenarios is not true. If-then: If that scenario is not true, then you know that some other things cannot be true either. If-then: If he wasn’t in Vancouver that week, then he wasn’t visiting my uncle in Vancouver that week.

In order to determine which of your options is false, you often need to take further action. To do research. To try something. This means you choose to perform a specific interaction with your case. For example, you might have a conversation with someone you want to ask a few questions. Or you might send an email. Or you might make a request. Someone responds to your action, so your blue cloud grows. You now know how that person reacted. This information might tell you a little more about what is not true. Now you can continue with the remaining options: what else might or might not be true.

This is how you constantly cycle through your cycle, always keeping if-then options in mind. Sometimes, six scenarios are eliminated in a single conversation because the person has very useful answers, allowing you to eliminate a lot. Sometimes, you spend months researching and trying to ensure you can eliminate just one scenario. The cycle repeats until you have a well-rounded story about what must be true (because all other options have been eliminated, and you can prove that) and how that story unfolded (a moment of truth isn’t enough; you also have to be able to explain the entire history up to that point).

As you can see, applying the cycle effectively requires a wide range of skills. These include logical and analytical reasoning about your if-then options; skills in conducting research; skills in interacting with key individuals in the case; skills in documenting your findings so others can gain insight into your analytical process and the necessary next steps; and so on.

The cycle doesn’t demonstrate all these skills. You’ll have to learn them in your vocational training or continuing education. The cycle simply shows you how to apply them and how to arrive at the correct diagnosis/true scenario by eliminating options.

Nieuwsuur, interview over een sektarische misstand

Op zaterdag 17 mei 2025 zond Nieuwsuur een reportage uit over de wederwaardigheden van een aantal leden van de groep die door bid-Trees werd geleid. Ze hadden daarbij enkele vragen voor mij, bijvoorbeeld over hoe het kan dat zoiets zich voordoet.

Het NICHD-protocol

NICHD staat voor National Institute of Child Health and Human Development.
Het interview heet dus in het Engels The National Institute of Child Health and Human Development (NICHD) Protocol

Dit protocol is ontworpen voor situaties waarin het reeds behoorlijk duidelijk is dat de minderjarige in kwestie het slachtoffer/getuige is geworden van lichamelijk en/of seksueel geweld. Het is een protocol dat bedoeld is om toe te passen tijdens een verhoor. Die toepassing wordt gedaan door gespecialiseerde verhoorders, doorgaans op de afdeling Jeugd en Zeden van de politie. Zulke verhoren vinden plaats in de verhoorstudio (ze heten dus ‘studioverhoor’). Dat is een ruime kamer met een beetje een huiselijke uitstraling. Teamleden van de verhoorder(s) kijken mee in de andere ruimte, door middel van het volgen van de camerabeelden. Zij kunnen op een subtiele manier wat hints of informatie doorgeven aan de verhoorder(s) zonder dat de getuige daar last van heeft.

Het protocol heeft dus ook de klassieke opbouw van een verhoor, met wat extra’s vanwege de specifieke doelstelling. De klassieke opbouw is doorgaans wie ben jij en wie zijn wij, wat gaan we hier nu doen, we willen graag wat dingen over jouw persoon, jouw interesses en jouw levensomstandigheden weten, we willen graag wat weten over [wat jij kan vertellen over de feiten die we onderzoeken].

Voor een persoon die goed is voorbereid op het studioverhoor, die al een foldertje heeft gekregen, een foto heeft gezien van de studio, uitleg heeft gekregen en op zijn/haar gemak is gesteld, is dit protocol goed te doen. Een voorbereide getuige weet waarom het gesprek plaatsvindt, wat de bedoeling is en wat het betekent om informatie te geven aan de rechercheurs die de zaak onderzoeken. De getuige heeft er van te voren al over na kunnen denken en heeft ook al toegezegd aan het verhoor mee te werken.

Het protocol is daarentegen NIET geschikt voor andere soorten gesprekssituaties. Zelfs als de burger die met het kind wil praten over verdenkingen tegen de ouder(s) dit van te voren aankondigt en voorbereidt, dan nog is het ongeschikt. Het is namelijk niet een vriendelijk gesprek met een hulpverlener. Het is en blijft een verhoor en dat is merkbaar in de structuur en de opbouw, en in de nadrukkelijkheid waarmee over mogelijk gepleegde daden wordt gesproken. In casuïstiek met kinderen die veelvuldig zijn voorgelogen of geïndoctrineerd door één of beide ouders zal het een nog veel slechter effect hebben. Deze kinderen hebben dan immers veel ervaring met vriendelijk gedrag dat opgevolgd wordt door duistere interacties en ervaringen. Dus ze zullen ofwel verder wegzakken in de indoctrinatie, en allerlei geïndoctrineerde dingen zeggen, of ze zullen het herkennen als een onveilig type gesprek en dan strategisch proberen het gesprek zo goed mogelijk te laten verlopen om verdere ellende te vermijden. In beide gevallen is er geen sprake van een goed en open contact met de hulpverlener, en staan de kansen op goed contact in de toekomst met een-nul achter.

Mijns inziens is het in zaken waar dwingende controle speelt nodig om op een uiterst transparante wijze te communiceren, en om eerst gewoon eens te leren de waarheid rondom de eigen werkzaamheden waarheidsgetrouw met het kind te bespreken en er kritiek op te durven ontvangen. Dus wat u ook doet, waag u niet aan een NICHD-interview. Ook niet als u als leek een training hebt gevolgd. Het goed toepassen vergt zelfs van getrainde verhoorders een hele week training, en dan nog: het is een verhoor, niet een intakegesprek met een diagnosticus of hulpverlener.

Maar goed. Het is vrij verkrijgbaar zowel in het Engels als in het Nederlands. Hier is de Nederlandse versie, voor wie het wil doorlezen.

En hier is voor de volledigheid het Engelse protocol.

Krijgt uw kind te maken met het NICHD protocol? Lees dan ook deze pagina

DASH

De DASH risk checklist is afkomstig uit het VK. De vragenlijst is ontworpen voor ‘first responders’ (meestal de politie, maar ook brandweer en misschien wel de belangrijkste: ambulancepersoneel). De vragenlijst is bedoeld om zo snel mogelijk, eventueel ter plekke, te gebruiken om te achterhalen of er sprake is van een patroon van onderdrukking tussen de betrokkenen.

De vragenlijst staat hier.

Enkele inleidende opmerkingen over de betekenis van relatiemacht in therapie

In elke (partner)relatie (laten we het in de voorbeelden maar even bij volwassen partnerrelaties houden) is er sprake van een verdeling van macht tussen de twee partners. Wanneer de macht _niet_ ongeveer 50-50 verdeeld is, dan heeft de ene partner dus een bepaalde macht over de andere. Voor de duidelijkheid: ik heb het over de situatie waarin de ene partner bepalend is tegen de zin van de andere partner. Oftewel de andere partner wordt ‘overruled’ of overheerst. 

Dit is anders dan een situatie waarin de beide partners samen overeenkomen dat de ene partner op een bepaald gebied in de relatie de beslissingen neemt. Zo kunnen partners A en B bijvoorbeeld afspreken dat A altijd kookt en bepaalt wat er gegeten wordt. Zolang B daarmee instemt is dit niet een kwestie van macht, maar een kwestie van taakverdeling. B heeft de beslissing wat er gegeten en gekookt wordt naar A gedelegeerd met wederzijds goedvinden. Op het moment dat B dat niet meer zo wil zou de afspraak dus tot stilstand komen, en moeten de beide partners opnieuw samen bepalen wat de nieuwe afspraak wordt. Mocht op dat moment blijken dat A koste wat kost de rol van etensbepaler wil vasthouden, dan is er sprake van een poging van A om macht uit te oefenen over B. Namelijk macht op het gebied van wat B wanneer te eten krijgt. 

In een relatie met goed lopende afspraken hebben beide partners geïnformeerde instemming gegeven met de gang van zaken. Ze hebben elkaar goed geïnformeerd over wat ze willen, ze hebben elkaar duidelijk uitgelegd hoe hun voorstel(len) er uit zien, en ze zijn samen tot overeenstemming gekomen om één van de voorstellen in praktijk te brengen. In zo’n relatie zijn allerlei taakverdelingen mogelijk. Van ‘elke taak eerlijk delen’ tot en met ‘ieder een geheel eigen takenpakket’. Het gaat er niet om _wat_ de partners doen, het gaat er om hoe en door wie er _bepaald_ wordt wat ze doen. 

Je kunt dan ook niet aan de taakverdeling zien hoe de macht verdeeld is. Voorbeeld: in de relatie van Alex en Koos is Alex degene die de carriëre maakt en minder tijd met de kinderen doorbrengt. Je kunt hier niet uit afleiden dat Alex meer macht heeft in de relatie. In dit specifieke geval bleek dat Koos de macht uitoefent: Koos heeft met heel veel klagen, ziek-zwak-misselijk, emotionele chantage en zelfs met het afpakken van Alex’ pinpasjes, ervoor gezorgd dat Alex zich genoodzaakt voelt om fulltime te blijven werken om de lifestyle van de ‘zieke’ Koos te blijven betalen. Alex beweegt met tegenzin mee in de framing van Koos als zou het “zoveel beter voor de kinderen zijn als er in ieder geval een ouder is die veel tijd aan hen kan besteden, en aangezien ik toch te ziek ben om te kunnen werken, kan ik dat beter zijn, en bovendien kan jij dan juist wel fulltime gaan werken, dus dat is toch zeker win-win voor ons allemaal”. 

Een bepaalde gradatie van overheersing op het ene of het andere gebied zal er altijd zijn in relaties. Soms is het de ene partner die wat meer bepalend is, soms de andere. Regelmatig is het steeds dezelfde, gewoon omdat deze initiatiefrijker en meer ervaren of juist angstiger en meer dwangmatig is dan de andere. 

Over het algemeen zal de overheersende partner zich betrekkelijk thuis voelen in de relatie. Dit is niet hetzelfde als blij of gelukkig. Overheersende mensen zijn vaak niet heel blij of gelukkig, vooral niet in hun privé omgeving waar alleen hun meest dierbaren hen meemaken. Maar wanneer ze overheersend zijn, en de thuissituatie voldoende naar hun hand kunnen zetten, dan ontlenen ze daaraan zoveel comfort en bevestiging dat ze niet een behoefte voelen om anderen meer ter wille te zijn. Het is de onderworpen partner die zich structureel enigszins ontheemd zal voelen in de relatie. Het feit dat hij/zij zich steeds moet aanpassen aan de wensen, behoeften of grillen van de ander gaat hem/haar geleidelijk opbreken. Hij/zij kan niet gedijen omdat onderworpenheid betekent dat zijn/haar behoeften onvoldoende bevredigd worden en zijn/haar autonomie als volwassen individu is aangetast. 

Wat betekent dit in een therapie? Dit betekent dat het in elke therapie van belang is om uit te zoeken in hoeverre de persoon/personen die je in de kamer hebt relatiemacht kunnen uitoefenen in hun relaties met belangrijke anderen, met name tegenover hun ouders, partner of kinderen. Soms zullen ze degene zijn die onevenredig veel macht heeft in een belangrijke relatie. Met name door het spelen van kwetsbaarheidskaarten, het opzoeken van de slachtofferrol of het behalen van ‘gedupeerden-winst’ of ‘verontwaardigings-winst’. Maar vaker zullen ze degene zijn die een onderworpen bestaan leidt doordat ze snel aan zichzelf twijfelen, altijd het goede in de ander vermoeden, en op momenten van stress gaan pleasen in plaats van begrenzen. Wanneer zij deze reacties vertonen bij een dierbare die zich gedupeerd of verontwaardigt opstelt, zullen ze vrijwel vanzelf aan deze dierbare onderworpen raken. Ze zullen ook snel onderworpen raken in interactie met mensen die gekwetst reageren en met mensen die uit zijn op een conflict. 

In de meeste gevallen ervaren de overheersenden en de onderworpenen hun eigen benadering  voor een groot deel als vanzelfsprekend. Ze zijn zich wel bewust van knelpunten, maar ze zijn zich zelden bewust van de rol van hun mensbeeld en zelfbeeld in die knelpunten. Als de therapeut de knelpunten op het gebied van relatiemacht niet in kaart weet te brengen, dan zal de therapie hen uiteindelijk niet de noodzakelijke verandering brengen. Het is mijn bescheiden ervaring dat zowel de overheersenden als de onderworpenen zich beter gaan voelen wanneer zij leren de relatiemacht eerlijker te verdelen. Ze verwerven meer autonomie en hoeven minder van de ander te verwachten. Ze verwerven meer vaardigheden om de relatie met de ander op een plezierige en constructieve manier te benaderen. Ze leren grenzen hanteren en passende assertiviteit uitoefenen. En in uiterste gevallen: ze leren toxische relaties effectief in te perken of te beëindigen. 

Over dit onderwerp valt nog heel veel meer te zeggen, maar voor nu wil ik het laten bij deze opmerkingen over macht in relaties. Ik hoop dat ik in grote lijnen het punt heb kunnen maken dat macht, hiërarchie, overheersing en onderwerping er toe doen, en dat het in een therapie belangrijk is om in die termen te durven, kunnen en willen denken over relaties.

Pesten op school: volwassenen zijn het probleem

Laat ik het zo kort mogelijk samenvatten: herhaald pesten op een school kan alleen alleen wanneer de betrokken volwassenen gezamenlijk niet genoeg doen om het pestgedrag te stoppen. De enige manier waarop iemand herhaald gepest kan zijn geweest in zijn/haar jeugd, is wanneer de volwassenen hebben gefaald in hun gezamenlijke taak om te zorgen dat alle kinderen elkaar in hun waarde laten.

Wanneer kinderen pestgedrag vertonen dan is het de verantwoordelijkheid van de volwassenen om het pestgedrag te stoppen. De volwassenen, dat zijn alle ouders, alle volwassenen op school en eventueel nog meer bij de kinderen betrokken personen zoals familie, sportcoaches, hulpverleners.

Het is onjuist om het stoppen van het pestgedrag af te schuiven op het slachtoffer door het slachtoffer op een cursus te sturen. Het is onjuist om het stoppen van het pestgedrag over te laten aan de daders door hen op cursus te sturen. Het gedrag moet actief voorkomen en gestopt worden — door de volwassenen die aanwezig zijn (en hadden moeten zijn) wanneer en waar het gebeurt of kan gebeuren.

De ouders van het gepeste kind hebben natuurlijk verantwoordelijkheid: ze moeten de volwassenen op school inschakelen die het pestgedrag op school moeten corrigeren. Ze hebben nog een verantwoordelijkheid: ze moeten de school er zo vaak mogelijk en steeds indringender op aanspreken dat de school moet garanderen dat hun kind daar veilig en gerespecteerd de schooldag doorbrengt. Wanneer overleggen niet genoeg is dan hebben ze de taak om uit te zoeken welke acties en maatregelen ze nog meer kunnen inzetten om te zorgen dat hun kind op een school zit die veiligheid en correcte bejegening garandeert aan hun kind.

De volwassenen op school hebben de verantwoordelijkheid om te zorgen dat elk kind op school gerespecteerd wordt door andere kinderen. Ze moeten kinderen (en hun ouders) hierop aanspreken en/of verdere acties ondernemen wanneer kinderen (en/of hun ouders) weigeren om andere kinderen in de klas met rust te laten.

Elke volwassene die herhaald en/of langdurig gepest is op school, is feitelijk in de steek gelaten door de gezamenlijke volwassenen die aanwezig waren in zijn/haar leven destijds. Natuurlijk is het terecht om herinneringen te hebben aan gemene kinderen die nare dingen deden. Maar om de impact van het pesten volledige te begrijpen is het nodig om de optelsom van het gedrag van de volwassenen te begrijpen. Hebben alle aanwezige volwassenen het zich aangetrokken? Wilden ze het weten? Waren ze bereid om er iets tegen te doen? Hebben ze geprobeerd samen te werken met de andere betrokken volwassenen? Hebben ze doorgezet? Hebben ze alles uit de kast gehaald? Hebben ze ‘met de vuist op tafel geslagen’ om door te dringen tot de andere volwassenen? Hebben ze het gepeste kind ooit verteld “wij als volwassenen en opvoeders moeten zorgen dat de pesters stoppen, het is onze taak en ik doe er alles aan, je mag me daar altijd vragen over stellen”? Of hebben ze het gepeste kind, de pesters en alle andere kinderen in de steek gelaten door het ‘niet te begrijpen’, ‘niet opgemerkt te hebben’, ‘niet te geloven’, of door anderen de schuld toe te schuiven terwijl ze zelf niet genoeg deden, of door zich te verschuilen achter een liefdevol maar volkomen passief ‘medeleven’ met het gepeste kind, of door de pesters te ‘verdedigen tegen kritiek’?

De allergrootste schade door herhaald en langdurig pesten op school ontstaat dan ook niet door het pesten zelf, maar door de indringende ervaring dat er in tijden van wanhoop en ellende niemand in de wereld voor je klaar zal staan. Deze schade is zo groot dat sommige kinderen en volwassenen het niet zien zitten om een mensenleven in de wereld door te brengen: ze plegen liever zelfmoord. Zij die doorleven, hebben de taak om af te rekenen met de negatieve emoties over het leven in een wereld die, naar hun ervaring, er niet voor hen zal zijn wanneer het er op aan komt.

Het afrekenen met deze emoties begint met het besef dat de volwassenen, ieder vanuit hun eigen rol, meer hadden moeten doen. Niet door deze volwassenen te beschuldigen, maar door te durven zien wat de aard van hun tekort was en door te durven zien hoe hun tekort tot stand kwam. Door dit te doorgronden, kunnen de nieuwe volwassenen werken om dergelijke tekorten tegen te gaan. Niet alleen kunnen ze een persoonlijk tekort vermijden, ook kunnen ze anderen helpen om tekorten op te lossen.

Oorlogsnieuws en de impact op psychische gezondheid

/

Iemand vroeg mij hoe om te gaan met de impact van het nieuws over de oorlog in Oekraïne op onze psychische gezondheid. Mijn antwoord kan voor meer mensen nuttig zijn. Hieronder dus mijn antwoord op hun vraag:

Ik snap je probleem. 
Ik denk dat het in tijden van oorlog een feit is dat de ‘gegevens van vandaag’ altijd vol zitten met verwarring, gebrek aan overzicht, verzinsels, propaganda, en emotie. 

Mijn advies is om de oorlog te volgen met de methode van een middeleeuws dorp: soms komt er een ruiter van ver weg, en die weet nieuwtjes uit een regio waar je als dorpeling zelf nooit zult komen. De nieuwtjes zullen altijd een beetje oud zijn, maar daardoor zijn er -hopelijk- ook al een aantal vormen van nonsens uit gefilterd. 

In het huidige tijdperk betekent dat dat je beter geïnformeerd bent als je de dag van vandaag, en de afgelopen paar dagen, aan je voorbij laat gaan, en zorgvuldig op zoek gaat naar lange geschreven artikelen die over een langere periode gaan en waaraan veel tijd is besteed om gegevens te verzamelen en te checken. 

Wat ook heel belangrijk is bij het volgen van vreselijk nieuws zoals nieuws over een oorlog: vermijd beeldmateriaal. Het heeft veel te veel impact op ons arme apenbreintje. We weten al hoe erg een oorlog er uit ziet, we hebben allemaal al eens een oorlogsfoto gezien. 

We neigen met ons apenbreintje altijd om te denken dat we het beste inzicht in een gebeurtenis hebben als we er in het hier en nu bovenop zitten met onze aandacht. In werkelijkheid is het andersom: het inzicht in een gebeurtenis ontwikkelt zich pas na de gebeurtenis, wanneer ook alle verbanden met andere gebeurtenissen, alle context, alle voorafgaande gebeurtenissen en invloeden, en de gevolgen van de gebeurtenis duidelijk worden. 

En een laatste techniek, voor als je toch ‘heet van de naald nieuws’ wil volgen: dan zal je bij alles moeten denken: “Ik ben benieuwd of dit wel helemaal klopt, laten we afwachten hoe de beeldvorming hierover zich verder ontwikkelt”

“Bijna iedereen kan in een situatie van psychische dwang belanden”

Volkskrant 9 november 2021
Interview met ondergetekende over de dynamieken van sektarische en andere door machtsrelaties.

Een citaat uit het interview:

“Psychische mishandeling is volgens het CBS een van de meest voorkomende vormen van huiselijk geweld. Kun je een relatie waarbij sprake is van dwang zien als een soort minisekte, of zijn er ook verschillen?
‘Het patroon van onderdrukking en onverwacht ophemelen is precies het- zelfde in zo’n relatie, maar dan een op een. Wat een groepering anders maakt, is dat er een bepaalde gemeenschappelijke beeldvorming is en de druk niet alleen door de leider wordt uitgeoefend, maar ook door de leden onderling. Die groepsdruk is een vermenigvuldigingsfactor voor ellende.’ “


Mogelijk gemaakt door WordPress & Thema door Anders Norén