Categorie: Geen categorie

Enkele inleidende opmerkingen over de betekenis van relatiemacht in therapie

In elke (partner)relatie (laten we het in de voorbeelden maar even bij volwassen partnerrelaties houden) is er sprake van een verdeling van macht tussen de twee partners. Wanneer de macht _niet_ ongeveer 50-50 verdeeld is, dan heeft de ene partner dus een bepaalde macht over de andere. Voor de duidelijkheid: ik heb het over de situatie waarin de ene partner bepalend is tegen de zin van de andere partner. Oftewel de andere partner wordt ‘overruled’ of overheerst. 

Dit is anders dan een situatie waarin de beide partners samen overeenkomen dat de ene partner op een bepaald gebied in de relatie de beslissingen neemt. Zo kunnen partners A en B bijvoorbeeld afspreken dat A altijd kookt en bepaalt wat er gegeten wordt. Zolang B daarmee instemt is dit niet een kwestie van macht, maar een kwestie van taakverdeling. B heeft de beslissing wat er gegeten en gekookt wordt naar A gedelegeerd met wederzijds goedvinden. Op het moment dat B dat niet meer zo wil zou de afspraak dus tot stilstand komen, en moeten de beide partners opnieuw samen bepalen wat de nieuwe afspraak wordt. Mocht op dat moment blijken dat A koste wat kost de rol van etensbepaler wil vasthouden, dan is er sprake van een poging van A om macht uit te oefenen over B. Namelijk macht op het gebied van wat B wanneer te eten krijgt. 

In een relatie met goed lopende afspraken hebben beide partners geïnformeerde instemming gegeven met de gang van zaken. Ze hebben elkaar goed geïnformeerd over wat ze willen, ze hebben elkaar duidelijk uitgelegd hoe hun voorstel(len) er uit zien, en ze zijn samen tot overeenstemming gekomen om één van de voorstellen in praktijk te brengen. In zo’n relatie zijn allerlei taakverdelingen mogelijk. Van ‘elke taak eerlijk delen’ tot en met ‘ieder een geheel eigen takenpakket’. Het gaat er niet om _wat_ de partners doen, het gaat er om hoe en door wie er _bepaald_ wordt wat ze doen. 

Je kunt dan ook niet aan de taakverdeling zien hoe de macht verdeeld is. Voorbeeld: in de relatie van Alex en Koos is Alex degene die de carriëre maakt en minder tijd met de kinderen doorbrengt. Je kunt hier niet uit afleiden dat Alex meer macht heeft in de relatie. In dit specifieke geval bleek dat Koos de macht uitoefent: Koos heeft met heel veel klagen, ziek-zwak-misselijk, emotionele chantage en zelfs met het afpakken van Alex’ pinpasjes, ervoor gezorgd dat Alex zich genoodzaakt voelt om fulltime te blijven werken om de lifestyle van de ‘zieke’ Koos te blijven betalen. Alex beweegt met tegenzin mee in de framing van Koos als zou het “zoveel beter voor de kinderen zijn als er in ieder geval een ouder is die veel tijd aan hen kan besteden, en aangezien ik toch te ziek ben om te kunnen werken, kan ik dat beter zijn, en bovendien kan jij dan juist wel fulltime gaan werken, dus dat is toch zeker win-win voor ons allemaal”. 

Een bepaalde gradatie van overheersing op het ene of het andere gebied zal er altijd zijn in relaties. Soms is het de ene partner die wat meer bepalend is, soms de andere. Regelmatig is het steeds dezelfde, gewoon omdat deze initiatiefrijker en meer ervaren of juist angstiger en meer dwangmatig is dan de andere. 

Over het algemeen zal de overheersende partner zich betrekkelijk thuis voelen in de relatie. Dit is niet hetzelfde als blij of gelukkig. Overheersende mensen zijn vaak niet heel blij of gelukkig, vooral niet in hun privé omgeving waar alleen hun meest dierbaren hen meemaken. Maar wanneer ze overheersend zijn, en de thuissituatie voldoende naar hun hand kunnen zetten, dan ontlenen ze daaraan zoveel comfort en bevestiging dat ze niet een behoefte voelen om anderen meer ter wille te zijn. Het is de onderworpen partner die zich structureel enigszins ontheemd zal voelen in de relatie. Het feit dat hij/zij zich steeds moet aanpassen aan de wensen, behoeften of grillen van de ander gaat hem/haar geleidelijk opbreken. Hij/zij kan niet gedijen omdat onderworpenheid betekent dat zijn/haar behoeften onvoldoende bevredigd worden en zijn/haar autonomie als volwassen individu is aangetast. 

Wat betekent dit in een therapie? Dit betekent dat het in elke therapie van belang is om uit te zoeken in hoeverre de persoon/personen die je in de kamer hebt relatiemacht kunnen uitoefenen in hun relaties met belangrijke anderen, met name tegenover hun ouders, partner of kinderen. Soms zullen ze degene zijn die onevenredig veel macht heeft in een belangrijke relatie. Met name door het spelen van kwetsbaarheidskaarten, het opzoeken van de slachtofferrol of het behalen van ‘gedupeerden-winst’ of ‘verontwaardigings-winst’. Maar vaker zullen ze degene zijn die een onderworpen bestaan leidt doordat ze snel aan zichzelf twijfelen, altijd het goede in de ander vermoeden, en op momenten van stress gaan pleasen in plaats van begrenzen. Wanneer zij deze reacties vertonen bij een dierbare die zich gedupeerd of verontwaardigt opstelt, zullen ze vrijwel vanzelf aan deze dierbare onderworpen raken. Ze zullen ook snel onderworpen raken in interactie met mensen die gekwetst reageren en met mensen die uit zijn op een conflict. 

In de meeste gevallen ervaren de overheersenden en de onderworpenen hun eigen benadering  voor een groot deel als vanzelfsprekend. Ze zijn zich wel bewust van knelpunten, maar ze zijn zich zelden bewust van de rol van hun mensbeeld en zelfbeeld in die knelpunten. Als de therapeut de knelpunten op het gebied van relatiemacht niet in kaart weet te brengen, dan zal de therapie hen uiteindelijk niet de noodzakelijke verandering brengen. Het is mijn bescheiden ervaring dat zowel de overheersenden als de onderworpenen zich beter gaan voelen wanneer zij leren de relatiemacht eerlijker te verdelen. Ze verwerven meer autonomie en hoeven minder van de ander te verwachten. Ze verwerven meer vaardigheden om de relatie met de ander op een plezierige en constructieve manier te benaderen. Ze leren grenzen hanteren en passende assertiviteit uitoefenen. En in uiterste gevallen: ze leren toxische relaties effectief in te perken of te beëindigen. 

Over dit onderwerp valt nog heel veel meer te zeggen, maar voor nu wil ik het laten bij deze opmerkingen over macht in relaties. Ik hoop dat ik in grote lijnen het punt heb kunnen maken dat macht, hiërarchie, overheersing en onderwerping er toe doen, en dat het in een therapie belangrijk is om in die termen te durven, kunnen en willen denken over relaties.

Pesten op school: volwassenen zijn het probleem

Laat ik het zo kort mogelijk samenvatten: herhaald pesten op een school kan alleen alleen wanneer de betrokken volwassenen gezamenlijk niet genoeg doen om het pestgedrag te stoppen. De enige manier waarop iemand herhaald gepest kan zijn geweest in zijn/haar jeugd, is wanneer de volwassenen hebben gefaald in hun gezamenlijke taak om te zorgen dat alle kinderen elkaar in hun waarde laten.

Wanneer kinderen pestgedrag vertonen dan is het de verantwoordelijkheid van de volwassenen om het pestgedrag te stoppen. De volwassenen, dat zijn alle ouders, alle volwassenen op school en eventueel nog meer bij de kinderen betrokken personen zoals familie, sportcoaches, hulpverleners.

Het is onjuist om het stoppen van het pestgedrag af te schuiven op het slachtoffer door het slachtoffer op een cursus te sturen. Het is onjuist om het stoppen van het pestgedrag over te laten aan de daders door hen op cursus te sturen. Het gedrag moet actief voorkomen en gestopt worden — door de volwassenen die aanwezig zijn (en hadden moeten zijn) wanneer en waar het gebeurt of kan gebeuren.

De ouders van het gepeste kind hebben natuurlijk verantwoordelijkheid: ze moeten de volwassenen op school inschakelen die het pestgedrag op school moeten corrigeren. Ze hebben nog een verantwoordelijkheid: ze moeten de school er zo vaak mogelijk en steeds indringender op aanspreken dat de school moet garanderen dat hun kind daar veilig en gerespecteerd de schooldag doorbrengt. Wanneer overleggen niet genoeg is dan hebben ze de taak om uit te zoeken welke acties en maatregelen ze nog meer kunnen inzetten om te zorgen dat hun kind op een school zit die veiligheid en correcte bejegening garandeert aan hun kind.

De volwassenen op school hebben de verantwoordelijkheid om te zorgen dat elk kind op school gerespecteerd wordt door andere kinderen. Ze moeten kinderen (en hun ouders) hierop aanspreken en/of verdere acties ondernemen wanneer kinderen (en/of hun ouders) weigeren om andere kinderen in de klas met rust te laten.

Elke volwassene die herhaald en/of langdurig gepest is op school, is feitelijk in de steek gelaten door de gezamenlijke volwassenen die aanwezig waren in zijn/haar leven destijds. Natuurlijk is het terecht om herinneringen te hebben aan gemene kinderen die nare dingen deden. Maar om de impact van het pesten volledige te begrijpen is het nodig om de optelsom van het gedrag van de volwassenen te begrijpen. Hebben alle aanwezige volwassenen het zich aangetrokken? Wilden ze het weten? Waren ze bereid om er iets tegen te doen? Hebben ze geprobeerd samen te werken met de andere betrokken volwassenen? Hebben ze doorgezet? Hebben ze alles uit de kast gehaald? Hebben ze ‘met de vuist op tafel geslagen’ om door te dringen tot de andere volwassenen? Hebben ze het gepeste kind ooit verteld “wij als volwassenen en opvoeders moeten zorgen dat de pesters stoppen, het is onze taak en ik doe er alles aan, je mag me daar altijd vragen over stellen”? Of hebben ze het gepeste kind, de pesters en alle andere kinderen in de steek gelaten door het ‘niet te begrijpen’, ‘niet opgemerkt te hebben’, ‘niet te geloven’, of door anderen de schuld toe te schuiven terwijl ze zelf niet genoeg deden, of door zich te verschuilen achter een liefdevol maar volkomen passief ‘medeleven’ met het gepeste kind, of door de pesters te ‘verdedigen tegen kritiek’?

De allergrootste schade door herhaald en langdurig pesten op school ontstaat dan ook niet door het pesten zelf, maar door de indringende ervaring dat er in tijden van wanhoop en ellende niemand in de wereld voor je klaar zal staan. Deze schade is zo groot dat sommige kinderen en volwassenen het niet zien zitten om een mensenleven in de wereld door te brengen: ze plegen liever zelfmoord. Zij die doorleven, hebben de taak om af te rekenen met de negatieve emoties over het leven in een wereld die, naar hun ervaring, er niet voor hen zal zijn wanneer het er op aan komt.

Het afrekenen met deze emoties begint met het besef dat de volwassenen, ieder vanuit hun eigen rol, meer hadden moeten doen. Niet door deze volwassenen te beschuldigen, maar door te durven zien wat de aard van hun tekort was en door te durven zien hoe hun tekort tot stand kwam. Door dit te doorgronden, kunnen de nieuwe volwassenen werken om dergelijke tekorten tegen te gaan. Niet alleen kunnen ze een persoonlijk tekort vermijden, ook kunnen ze anderen helpen om tekorten op te lossen.

Oorlogsnieuws en de impact op psychische gezondheid

/

Iemand vroeg mij hoe om te gaan met de impact van het nieuws over de oorlog in Oekraïne op onze psychische gezondheid. Mijn antwoord kan voor meer mensen nuttig zijn. Hieronder dus mijn antwoord op hun vraag:

Ik snap je probleem. 
Ik denk dat het in tijden van oorlog een feit is dat de ‘gegevens van vandaag’ altijd vol zitten met verwarring, gebrek aan overzicht, verzinsels, propaganda, en emotie. 

Mijn advies is om de oorlog te volgen met de methode van een middeleeuws dorp: soms komt er een ruiter van ver weg, en die weet nieuwtjes uit een regio waar je als dorpeling zelf nooit zult komen. De nieuwtjes zullen altijd een beetje oud zijn, maar daardoor zijn er -hopelijk- ook al een aantal vormen van nonsens uit gefilterd. 

In het huidige tijdperk betekent dat dat je beter geïnformeerd bent als je de dag van vandaag, en de afgelopen paar dagen, aan je voorbij laat gaan, en zorgvuldig op zoek gaat naar lange geschreven artikelen die over een langere periode gaan en waaraan veel tijd is besteed om gegevens te verzamelen en te checken. 

Wat ook heel belangrijk is bij het volgen van vreselijk nieuws zoals nieuws over een oorlog: vermijd beeldmateriaal. Het heeft veel te veel impact op ons arme apenbreintje. We weten al hoe erg een oorlog er uit ziet, we hebben allemaal al eens een oorlogsfoto gezien. 

We neigen met ons apenbreintje altijd om te denken dat we het beste inzicht in een gebeurtenis hebben als we er in het hier en nu bovenop zitten met onze aandacht. In werkelijkheid is het andersom: het inzicht in een gebeurtenis ontwikkelt zich pas na de gebeurtenis, wanneer ook alle verbanden met andere gebeurtenissen, alle context, alle voorafgaande gebeurtenissen en invloeden, en de gevolgen van de gebeurtenis duidelijk worden. 

En een laatste techniek, voor als je toch ‘heet van de naald nieuws’ wil volgen: dan zal je bij alles moeten denken: “Ik ben benieuwd of dit wel helemaal klopt, laten we afwachten hoe de beeldvorming hierover zich verder ontwikkelt”

“Bijna iedereen kan in een situatie van psychische dwang belanden”

Volkskrant 9 november 2021
Interview met ondergetekende over de dynamieken van sektarische en andere door machtsrelaties.

Een citaat uit het interview:

Psychische mishandeling is volgens het CBS een van de meest voorkomende vormen van huiselijk geweld. Kun je een relatie waarbij sprake is van dwang zien als een soort minisekte, of zijn er ook verschillen?
‘Het patroon van onderdrukking en onverwacht ophemelen is precies het- zelfde in zo’n relatie, maar dan een op een. Wat een groepering anders maakt, is dat er een bepaalde gemeenschappelijke beeldvorming is en de druk niet alleen door de leider wordt uitgeoefend, maar ook door de leden onderling. Die groepsdruk is een vermenigvuldigingsfactor voor ellende.’ “


Mogelijk gemaakt door WordPress & Thema gemaakt door Anders Norén