Het NICHD-protocol

NICHD staat voor National Institute of Child Health and Human Development.
Het interview heet dus in het Engels The National Institute of Child Health and Human Development (NICHD) Protocol

Dit protocol is ontworpen voor situaties waarin het reeds behoorlijk duidelijk is dat de minderjarige in kwestie het slachtoffer/getuige is geworden van lichamelijk en/of seksueel geweld. Het is een protocol dat bedoeld is om toe te passen tijdens een verhoor. Die toepassing wordt gedaan door gespecialiseerde verhoorders, doorgaans op de afdeling Jeugd en Zeden van de politie. Zulke verhoren vinden plaats in de verhoorstudio (ze heten dus ‘studioverhoor’). Dat is een ruime kamer met een beetje een huiselijke uitstraling. Teamleden van de verhoorder(s) kijken mee in de andere ruimte, door middel van het volgen van de camerabeelden. Zij kunnen op een subtiele manier wat hints of informatie doorgeven aan de verhoorder(s) zonder dat de getuige daar last van heeft.

Het protocol heeft dus ook de klassieke opbouw van een verhoor, met wat extra’s vanwege de specifieke doelstelling. De klassieke opbouw is doorgaans wie ben jij en wie zijn wij, wat gaan we hier nu doen, we willen graag wat dingen over jouw persoon, jouw interesses en jouw levensomstandigheden weten, we willen graag wat weten over [wat jij kan vertellen over de feiten die we onderzoeken].

Voor een persoon die goed is voorbereid op het studioverhoor, die al een foldertje heeft gekregen, een foto heeft gezien van de studio, uitleg heeft gekregen en op zijn/haar gemak is gesteld, is dit protocol goed te doen. Een voorbereide getuige weet waarom het gesprek plaatsvindt, wat de bedoeling is en wat het betekent om informatie te geven aan de rechercheurs die de zaak onderzoeken. De getuige heeft er van te voren al over na kunnen denken en heeft ook al toegezegd aan het verhoor mee te werken.

Het protocol is daarentegen NIET geschikt voor andere soorten gesprekssituaties. Zelfs als de burger die met het kind wil praten over verdenkingen tegen de ouder(s) dit van te voren aankondigt en voorbereidt, dan nog is het ongeschikt. Het is namelijk niet een vriendelijk gesprek met een hulpverlener. Het is en blijft een verhoor en dat is merkbaar in de structuur en de opbouw, en in de nadrukkelijkheid waarmee over mogelijk gepleegde daden wordt gesproken. In casuïstiek met kinderen die veelvuldig zijn voorgelogen of geïndoctrineerd door één of beide ouders zal het een nog veel slechter effect hebben. Deze kinderen hebben dan immers veel ervaring met vriendelijk gedrag dat opgevolgd wordt door duistere interacties en ervaringen. Dus ze zullen ofwel verder wegzakken in de indoctrinatie, en allerlei geïndoctrineerde dingen zeggen, of ze zullen het herkennen als een onveilig type gesprek en dan strategisch proberen het gesprek zo goed mogelijk te laten verlopen om verdere ellende te vermijden. In beide gevallen is er geen sprake van een goed en open contact met de hulpverlener, en staan de kansen op goed contact in de toekomst met een-nul achter.

Mijns inziens is het in zaken waar dwingende controle speelt nodig om op een uiterst transparante wijze te communiceren, en om eerst gewoon eens te leren de waarheid rondom de eigen werkzaamheden waarheidsgetrouw met het kind te bespreken en er kritiek op te durven ontvangen. Dus wat u ook doet, waag u niet aan een NICHD-interview. Ook niet als u als leek een training hebt gevolgd. Het goed toepassen vergt zelfs van getrainde verhoorders een hele week training, en dan nog: het is een verhoor, niet een intakegesprek met een diagnosticus of hulpverlener.

Maar goed. Het is vrij verkrijgbaar zowel in het Engels als in het Nederlands. Hier is de Nederlandse versie, voor wie het wil doorlezen.

En hier is voor de volledigheid het Engelse protocol.

Krijgt uw kind te maken met het NICHD protocol? Lees dan ook deze pagina

Belgische gidsen over dwingende controle

De Belgen hebben twee gidsen gemaakt. Het beste onderdeel zijn de bijlagen 2, 3 en 4 van de gids voor psychologen.

Zoekt u een goede vragenlijst om dader- en slachtoffergedragingen in kaart te brengen? Dan is deze lijst van items, op de bladzijden 33 tm 44 van de gids voor psychologen, de enige echt goede lijst die we hebben in het Nederlands.

Ik heb ‘m al een aantal keren gebruikt en mijn ervaring is dat het nalopen van al deze items meer informatie oplevert dan doorsnee gesprekken, gewoon doordat de items het slachtoffer ervan bewust maken wat er allemaal meetelt. Zoals bij alle vragenlijsten geldt: wanneer iemand begint met iets vermelden, praat daar dan samen even over door, zodat het goed duidelijk wordt. En schrijf meteen de antwoorden op. Het heeft geen zin om te denken ‘dit onthoud ik allemaal wel, ik noteer het straks.’ Gegarandeerd bent u dan heel veel gegevens armer.

Hieronder kunt u de lijst met de items downloaden.



Statutory guidance framework dwingende controle

Verreweg het beste publieke document over dwingende controle dat ik heb kunnen vinden is de pdf van het statutory guidance framewerk uit het VK.

Het is een lijvig boekwerk waarin alles wat u zou kunnen willen weten over dwingende controle nauwkeurig wordt beschreven.

Een nuttig onderdeel voor hulpverleners is het gedeelte waarin nauwkeurig wordt opgesomd welke gedragingen allemaal vertoond kunnen worden door de daders. En een zeer behulpzame extra is het gedeelte waarin nauwkeurig wordt beschreven welke gedragingen allemaal vertoond worden door de slachtoffers. Dit is wat mij betreft een belangrijk gedeelte voor iedereen die denkt dat slachtoffers van dwingende controle nog in staat zijn om zelfstandig goede keuzes te maken. Feitelijk zijn zij dat niet meer, ook al worden ze door de wet gelijkgeschakeld met alle anderen in de maatschappij. Het heeft nut om dit gedeelte goed te begrijpen, zodat u door hun gedrag heen kunt kijken en kunt inzien waar het vandaan komt.

De gedragingenlijsten zijn ook goede handvatten om te gebruiken tijdens gesprekken en interviews. Als u ze regelmatig even nakijkt dan helpt dat enorm om te zorgen dat alle belangrijke gebieden aan bod komen. En zoals gewoonlijk: dader en slachtoffer zijn zich doorgaans beiden niet bewust van het feit dat deze gedragingen niet okee zijn. Daardoor zijn ze niet in staat om de gedragingen te benoemen of te beschrijven. Voorn hen is het als water waarin ze zwemmende vissen zijn. Dus het benoemen of bespreekbaar maken van diverse onderwerpen is belangrijk.

De pdf van het statutory guidance framewerk is hier te vinden.

DASH

De DASH risk checklist is afkomstig uit het VK. De vragenlijst is ontworpen voor ‘first responders’ (meestal de politie, maar ook brandweer en misschien wel de belangrijkste: ambulancepersoneel). De vragenlijst is bedoeld om zo snel mogelijk, eventueel ter plekke, te gebruiken om te achterhalen of er sprake is van een patroon van onderdrukking tussen de betrokkenen.

De vragenlijst staat hier.

MASIC

De MASIC wordt in dit artikel besproken. De volledige weergave van de MASIC-vragen en de manier waarop ze gebruikt worden is in het publiek domein toegankelijk en staat in de appendix van het artikel op pagina 655.

De MASIC is oorspronkelijk ontworpen door en voor mediators. De bedoeling van de MASIC was om de zaken die niet geschikt zijn voor mediation er tussenuit te selecteren. Wanneer mensen op deze vragenlijst een aantal bevestigende antwoorden en griezelige ervaringen vermelden, dan weet je als mediator dat deze zaak niet mediationgeschikt is omdat de ene persoon de andere onderdrukt.

Feitelijk is de MASIC daarmee het instrument bij uitstek voor hulpverleners die gescheiden ouders willen leren samenwerken. Bent u die hulpverlener? Neem dan alstublieft eerst de MASIC af bij beide ouders. Antwoordt een ouder bevestigend op enkele vragen? Begin dan niet aan uw programma, maar stuur ze door naar een zwaardere vorm van individuele hulpverlening. Anders wordt u namelijk een Flying Monkey voor de dader, en dat heeft verschrikkelijke gevolgen voor de slachtoffers. En al die gevolgen blijven voor u verborgen omdat de slachtoffers niet op u kunnen rekenen.

Deze vragenlijst is niet moeilijk te gebruiken, maar ook niet erg volledig. Een flink aantal punten die met dwingende controle te maken hebben komen onvoldoende of zelfs helemaal niet aan bod. Dus voor hulpverleners raad ik liever de Belgische vragenlijst aan, of anders de items die genoemd worden in het statutory guidance framework uit het VK.

De MASIC-vragen kunnen ook in het Nederlands gebruikt worden, uiteraard, aangezien ze binnen het publiek domein vallen. In de link hieronder treft u de vertaalde vragenlijst aan.

Relatiemacht in de sector jeugd en gezin: de eensgezindheidsdoctrine

De eensgezindheidsdoctrine is gebaseerd op ontkenning van relatiemacht en leidt tot schadelijke werkprocessen in de jeugdhulp en in de echtscheidingsbeïnvloedingsindustrie.

In mijn blogpost “Enkele inleidende opmerkingen over de betekenis van relatiemacht in therapie” heb ik benoemd dat er in elke relatie sprake is van een verdeling van de relatiemacht. Wanneer de macht in een relatie tussen twee mensen niet ongeveer 50-50 verdeeld is, dan heeft de ene persoon dus een bepaalde macht over de andere, oftewel de andere persoon wordt overheerst.

Laten we nu een fictieve casus in gedachten nemen van een gezin met kinderen waarin jaren geleden de echtscheiding is opgestart en waarin heden, jaren later, de zoveelste procedure loopt over de omgang of over andere zaken. Alle denkbare instanties en professionals zijn betrokken, het wordt een ‘vechtscheiding’ of een ‘complexe scheiding’ genoemd, en de vraag is: komt er ooit rust voor alle gezinsleden?

Onze fictieve jeugdbeschermer Anne wil zich inzetten voor het welzijn van de kinderen. Anne heeft een aantal ideeën over goed ouderschap. Zo denkt Anne bijvoorbeeld dat iedereen die kinderen heeft, vanzelfsprekend liefdevol gedrag naar de kinderen wil vertonen, en ook dat kinderen altijd liefde voor hun ouders zullen voelen. Deze denkfouten ga ik vandaag overslaan. Anne heeft namelijk nog een derde idee: Ouders die het oneens zijn, zijn dus slechte ouders, want voor goed ouderschap is het voornaamste vereiste dat ouders het met elkaar eens zijn.

Deze gedachte is een ernstige denkfout, maar dat weet Anne niet. Anne is er heilig van overtuigd dat eensgezindheid tussen de ouders de oplossing is van alles wat er mis is. De ouders moeten het eens worden. Dat moet gebeuren door ‘niet langer de strijd op te zoeken’ en door ‘beter te gaan communiceren’. Anne schakelt echtscheidingsbeïnvloedingsprofessionals in en stuurt de ouders naar het fictieve traject ‘ouders-kunnen-het-samen-na-de-scheiding’. Deze professionals maken diezelfde denkfout.

De gevolgen van de denkfout openbaren zich vanaf het begin in de werkwijze van Anne en de overige professionals. Zij vinden waarheidsvinding niet nodig, immers zij weten de belangrijkste waarheid al: dat ouders die het oneens zijn alles verpesten, en dat het enige dat echt helpt is dat ouders het weer eens worden. Zij zijn hier zo intens van overtuigd dat zij hardop vertellen, en op hun websites vermelden “Wij doen niet aan waarheidsvinding”. Zij vinden namelijk dat waarheidsvinding alleen maar ruis geeft. Waarheidsvinding leidt de aandacht af naar details zoals de beschuldigingen van stalking respectievelijk valse aangifte die de ouders over elkaar uiten. De denkwereld van het eensgezinde ouderschap is een overzichtelijke wereld met eenvoudige oplossingen.

De handelwijze van de professionals zal dan ook meteen ‘oplossingsgericht’ zijn: namelijk hoe dan ook zorgen dat de ouders niets meer zeggen of doen dat lijkt op ‘strijd’. Het hardst opgetreden moet er dan worden tegen de ouder die de zwaarste beschuldigingen uit. De ouder die het meest charmant kan doen naar de hulpverlener komt het minst ‘strijdvaardig’ over. De ouder die aangifte heeft gedaan van stalking komt het meest ‘strijdvaardig’ over en is dus een ‘slechte ouder’. Zodoende levert de doctrine een eenvoudig idee op van wat er waar is, en is verder onderzoek van feiten en gedragingen niet nodig.

Het beloop van dit type casus is niet gunstig. Er blijft zich van alles voordoen. De kinderen zeggen dat ze liever niet meer naar de charmante ouder willen. De professionals vinden dit problematisch gedrag, immers nu ‘zoeken de kinderen ook al de strijd op’. Dus moeten de kinderen gedwongen worden om meer met de charmante ouder om te gaan, en moet de zeurende ouder nu eindelijk afleren om de kinderen zo ‘op te stoken’. Dit maakt de chaos alleen maar groter in plaats van kleiner. Iedereen, professional, ouder of kind die met deze benadering te maken heeft gehad, kan uittekenen hoe het pijnlijk beloop van de casus er uit ziet. En met de kennis van de denkfout is te voorspellen welke verdere fouten de professionals nog zullen maken. Zoals de kinderen volledig bij de charmante ouder plaatsen om de ‘strijdende ouder op afstand te plaatsen’ en ‘rust te brengen in de situatie’.

De werkelijkheid van onze fictieve casus ziet er heel anders uit. Deze werkelijkheid had begrepen kunnen worden door de professionals als ze hun denkfout hadden losgelaten. In de werkelijkheid is er namelijk, zoals in elke relatie, sprake van een verdeling van de relatiemacht. Wanneer deze verdeling niet wordt onderzocht en begrepen, dan wordt de interventie dus niet aangepast aan de feiten. En dan blijven de feiten uiteraard overheersen omdat de interventie letterlijk nergens op slaat.

In onze fictieve casus heeft iedereen die dit beloop herkent, de feiten al gezien: de charmante ouder heeft vrijwel alle relatiemacht in handen en overheerst zowel de andere ouder als de kinderen. De onderdrukte ouder pleegt zo goed mogelijk opstandigheid tegen de onderdrukking, ook al denken de professionals dat dat het ‘opzoeken van de strijd’ is. De scheiding heeft de mogelijkheid tot huiselijk geweld van de charmante ouder wel verminderd, maar daarvoor in de plaats is deze overgegaan tot stalking, zwartmakerij, impliciete bedreigingen, omkoping van de kinderen, financiële sabotage, papierterreur en nog meer gedrag dat de professionals niet zien omdat ze al deze feiten beschouwen als ‘hinderlijke waarheidsvinding die alles onduidelijk maakt’ (lees: ‘die niet past bij de gedachte van zaligmakend harmonieus ouderschap’). De onderdrukte ouder in onze fictieve casus durft gelukkig door te gaan met verzet tegen de overheersing. Bovendien heeft onze fictieve onderworpen ouder een advocaat die wel de feiten begrijpt en treft de ouder bovendien een rechter met realiteitszin, waardoor de zorgregeling toch gunstig voor de kinderen wordt en de onderdrukkende ouder minder ruimte krijgt om macht uit te oefenen. En als de politie goed werk maakt van de aangifte, dan zal er ook via het strafrecht de nodige corrigerende invloed zijn op de onderdrukkende ouder.

De onderdrukking die de professionals hebben gepleegd is daarmee succesvol ingeperkt. Professionals die vasthouden aan hun denkfout zullen de casus nog steeds onbevredigend vinden, want ze hebben ‘niet de kans gekregen om te regelen dat de ouders weer in harmonie samenwerken’. In hun ogen is de casus ‘mislukt’, ook al gaat het beter met de kinderen en de onderdrukte ouder, en is de macht van de overheersende ouder aanzienlijk ingeperkt.

De denkfout van de ‘eensgezindheid’ is overigens typerend voor mensen die gewend zijn aan sektarische dynamieken. Mensen die zijn opgegroeid in sektarische gemeenschappen, strenge geloofsgroepen, met zwart-witte en inflexibele normen, en/of met een ouder die de andere ouder overheerste, zullen in de regel deze denkfout maken. Voor hen is het indelen van mensen in een hiërarchie zo doodgewoon dat ze zich er vaak niet bewust van zijn. Zij deinzen niet terug voor klakkeloos volgelingschap en ook niet voor overheersing, want zij kennen niet de ervaring van het mogen hebben van persoonlijke grenzen. Ze kennen ook niet de ervaring van het samen uitzoeken hoe ieders grenzen gerespecteerd kunnen worden. Dergelijke activiteiten ervaren zij als moeizaam, verwarrend en beangstigend, omdat ze, grenzeloos als ze zijn geworden, geen houvast vinden als er geen pikorde is. Zij zien de eenvoud van de pikorde aan voor troost. Ze zien de hiërarchie aan voor ‘rust’. Onbeantwoorde vragen maken hen gespannen. Ze willen overal een eenvoudige verklaring voor omdat ze anders last krijgen van tegenstrijdige gedachten gevoelens en behoeften. Voor hen zijn overheersing en onderwerping hetzelfde als ‘eensgezindheid’. Een ‘gezinshoofd’ met ‘gehoorzame gezinsleden’ is voor hen een voorbeeld van harmonie. Het idee dat je samen dingen uitzoekt en compromissen sluit staat hen tegen.Wanneer een compromis niet lukt, dan zijn zij radeloos, want autonomie is hen vreemd.

Uitzondering zijn diegenen die zich voldoende hebben ontworsteld aan de sektarische gemeenschap, het zwart-witte denken, het rigide geloof of aan de gezinsstructuur waarin de relatiemacht ongelijk verdeeld was. Zij zijn de mensen die hebben ontdekt dat er sprake is van macht en dus van overheersing en dus van onderworpenheid. Zij zijn degenen die hebben ontdekt dat het scheppen van een beter machtsevenwicht alleen bereikt kan worden doordat de onderdrukten opstandig blijven en doordat de macht van de overheerser wordt ingedamd totdat er een machtsevenwicht is ontstaan. Helaas zijn zij vaker de uitzondering dan de regel.

In mijn ogen heeft het zin om met professionals het gesprek aan te gaan over hun ideeën over ouderschap. Niet om iets aan hen te bewijzen, want tegenspraak tegen hun veilige zwart-witte mensbeeld is beangstigend. Bij voorkeur dus door middel van vriendelijke en uitdagende vragen, die bedoeld zijn om te veroorzaken dat de professional kritisch gaat nadenken over het één of andere aspect van hun invalshoek. Op de manier waarop mensen aan het denken gezet kunnen worden kom ik een andere keer terug.

Enkele inleidende opmerkingen over de betekenis van relatiemacht in therapie

In elke (partner)relatie (laten we het in de voorbeelden maar even bij volwassen partnerrelaties houden) is er sprake van een verdeling van macht tussen de twee partners. Wanneer de macht _niet_ ongeveer 50-50 verdeeld is, dan heeft de ene partner dus een bepaalde macht over de andere. Voor de duidelijkheid: ik heb het over de situatie waarin de ene partner bepalend is tegen de zin van de andere partner. Oftewel de andere partner wordt ‘overruled’ of overheerst. 

Dit is anders dan een situatie waarin de beide partners samen overeenkomen dat de ene partner op een bepaald gebied in de relatie de beslissingen neemt. Zo kunnen partners A en B bijvoorbeeld afspreken dat A altijd kookt en bepaalt wat er gegeten wordt. Zolang B daarmee instemt is dit niet een kwestie van macht, maar een kwestie van taakverdeling. B heeft de beslissing wat er gegeten en gekookt wordt naar A gedelegeerd met wederzijds goedvinden. Op het moment dat B dat niet meer zo wil zou de afspraak dus tot stilstand komen, en moeten de beide partners opnieuw samen bepalen wat de nieuwe afspraak wordt. Mocht op dat moment blijken dat A koste wat kost de rol van etensbepaler wil vasthouden, dan is er sprake van een poging van A om macht uit te oefenen over B. Namelijk macht op het gebied van wat B wanneer te eten krijgt. 

In een relatie met goed lopende afspraken hebben beide partners geïnformeerde instemming gegeven met de gang van zaken. Ze hebben elkaar goed geïnformeerd over wat ze willen, ze hebben elkaar duidelijk uitgelegd hoe hun voorstel(len) er uit zien, en ze zijn samen tot overeenstemming gekomen om één van de voorstellen in praktijk te brengen. In zo’n relatie zijn allerlei taakverdelingen mogelijk. Van ‘elke taak eerlijk delen’ tot en met ‘ieder een geheel eigen takenpakket’. Het gaat er niet om _wat_ de partners doen, het gaat er om hoe en door wie er _bepaald_ wordt wat ze doen. 

Je kunt dan ook niet aan de taakverdeling zien hoe de macht verdeeld is. Voorbeeld: in de relatie van Alex en Koos is Alex degene die de carriëre maakt en minder tijd met de kinderen doorbrengt. Je kunt hier niet uit afleiden dat Alex meer macht heeft in de relatie. In dit specifieke geval bleek dat Koos de macht uitoefent: Koos heeft met heel veel klagen, ziek-zwak-misselijk, emotionele chantage en zelfs met het afpakken van Alex’ pinpasjes, ervoor gezorgd dat Alex zich genoodzaakt voelt om fulltime te blijven werken om de lifestyle van de ‘zieke’ Koos te blijven betalen. Alex beweegt met tegenzin mee in de framing van Koos als zou het “zoveel beter voor de kinderen zijn als er in ieder geval een ouder is die veel tijd aan hen kan besteden, en aangezien ik toch te ziek ben om te kunnen werken, kan ik dat beter zijn, en bovendien kan jij dan juist wel fulltime gaan werken, dus dat is toch zeker win-win voor ons allemaal”. 

Een bepaalde gradatie van overheersing op het ene of het andere gebied zal er altijd zijn in relaties. Soms is het de ene partner die wat meer bepalend is, soms de andere. Regelmatig is het steeds dezelfde, gewoon omdat deze initiatiefrijker en meer ervaren of juist angstiger en meer dwangmatig is dan de andere. 

Over het algemeen zal de overheersende partner zich betrekkelijk thuis voelen in de relatie. Dit is niet hetzelfde als blij of gelukkig. Overheersende mensen zijn vaak niet heel blij of gelukkig, vooral niet in hun privé omgeving waar alleen hun meest dierbaren hen meemaken. Maar wanneer ze overheersend zijn, en de thuissituatie voldoende naar hun hand kunnen zetten, dan ontlenen ze daaraan zoveel comfort en bevestiging dat ze niet een behoefte voelen om anderen meer ter wille te zijn. Het is de onderworpen partner die zich structureel enigszins ontheemd zal voelen in de relatie. Het feit dat hij/zij zich steeds moet aanpassen aan de wensen, behoeften of grillen van de ander gaat hem/haar geleidelijk opbreken. Hij/zij kan niet gedijen omdat onderworpenheid betekent dat zijn/haar behoeften onvoldoende bevredigd worden en zijn/haar autonomie als volwassen individu is aangetast. 

Wat betekent dit in een therapie? Dit betekent dat het in elke therapie van belang is om uit te zoeken in hoeverre de persoon/personen die je in de kamer hebt relatiemacht kunnen uitoefenen in hun relaties met belangrijke anderen, met name tegenover hun ouders, partner of kinderen. Soms zullen ze degene zijn die onevenredig veel macht heeft in een belangrijke relatie. Met name door het spelen van kwetsbaarheidskaarten, het opzoeken van de slachtofferrol of het behalen van ‘gedupeerden-winst’ of ‘verontwaardigings-winst’. Maar vaker zullen ze degene zijn die een onderworpen bestaan leidt doordat ze snel aan zichzelf twijfelen, altijd het goede in de ander vermoeden, en op momenten van stress gaan pleasen in plaats van begrenzen. Wanneer zij deze reacties vertonen bij een dierbare die zich gedupeerd of verontwaardigt opstelt, zullen ze vrijwel vanzelf aan deze dierbare onderworpen raken. Ze zullen ook snel onderworpen raken in interactie met mensen die gekwetst reageren en met mensen die uit zijn op een conflict. 

In de meeste gevallen ervaren de overheersenden en de onderworpenen hun eigen benadering  voor een groot deel als vanzelfsprekend. Ze zijn zich wel bewust van knelpunten, maar ze zijn zich zelden bewust van de rol van hun mensbeeld en zelfbeeld in die knelpunten. Als de therapeut de knelpunten op het gebied van relatiemacht niet in kaart weet te brengen, dan zal de therapie hen uiteindelijk niet de noodzakelijke verandering brengen. Het is mijn bescheiden ervaring dat zowel de overheersenden als de onderworpenen zich beter gaan voelen wanneer zij leren de relatiemacht eerlijker te verdelen. Ze verwerven meer autonomie en hoeven minder van de ander te verwachten. Ze verwerven meer vaardigheden om de relatie met de ander op een plezierige en constructieve manier te benaderen. Ze leren grenzen hanteren en passende assertiviteit uitoefenen. En in uiterste gevallen: ze leren toxische relaties effectief in te perken of te beëindigen. 

Over dit onderwerp valt nog heel veel meer te zeggen, maar voor nu wil ik het laten bij deze opmerkingen over macht in relaties. Ik hoop dat ik in grote lijnen het punt heb kunnen maken dat macht, hiërarchie, overheersing en onderwerping er toe doen, en dat het in een therapie belangrijk is om in die termen te durven, kunnen en willen denken over relaties.

Persoonlijkheidsonderzoek bij ouders in jeugdbeschermingszaken (ondertoezichtstelling)

Met enige regelmaat krijg ik mails of telefoontjes van mensen die op aandringen van de jeugdbescherming een GZ-psycholoog zoeken voor persoonlijkheidsdiagnostiek. Het gaat om het schrijven van een diagnostische rapportage voor derden, in dit geval voor de jeugdbescherming. Dan vraag ik hen of ze zelf ook vinden dat hun persoonlijkheid diagnostiek nodig heeft, en of ze ook een hulpvraag hebben betreffende hun eigen persoon en/of terugkerende problemen in de interactie met anderen. Het antwoord is telkens: “Nee, de jeugdbescherming wil weten of ik wel goed ben voor mijn kind.” Dat is het moment waarop het duidelijk is dat persoonlijkheidsonderzoek niet datgene is dat er dient te gebeuren. Tevens is het op dat moment duidelijk dat de samenwerking tussen de jeugdbescherming en de ouders niet op een goed spoor is beland, en dat de betreffende ouders eronder gebukt gaan. Hieronder zal ik uitleggen waarop ik deze beweringen baseer.

Om te beginnen is de taak van de jeugdbescherming het bewaken dat de ontwikkeling en de veiligheidssituatie van het kind in ieder geval een zes min halen, om het maar even in klassieke rapportcijfers uit te drukken. Het kind moet zich letterlijk ‘voldoende’ ontwikkelen en dus aan slechts beperkte aantasting of dreiging worden blootgesteld. Elk rapportcijfer boven de zes min is mooi meegenomen, maar niet wettelijk relevant. De jeugdbescherming is dan ook pas nodig wanneer de ontwikkeling en/of de veiligheid onder de zes min komt, en blijft, ondanks pogingen van ouders, kind en hulpverleners om een zes min te bereiken. Ik kan het niet vaak genoeg benadrukken: een zes min is voldoende. (Ik ga hier weglaten hoe je dan beslist waar die ‘voldoende’-grens ligt. Daar heb ik me in mijn jeugdbeschermingsjaren wel mee bezig gehouden, maar we gaan hier voor het gemak uit van de hypothetische situatie dat de jeugdbescherming dit in elke zaak duidelijk geformuleerd heeft.)

Deze twee gegevens, de ontwikkeling en de veiligheid, zijn geen rechtstreekse afgeleide van de persoonlijkheid van de opvoeder. Er zijn kinderen die zich voldoende weten te ontwikkelen in situaties waarvan de haren je te berge rijzen. Volgens het wettelijke criterium is de ontwikkeling dan dus goed genoeg. Er zijn ook kinderen die er niet in slagen zich voldoende te ontwikkelen, wat de ouders ook doen, bijvoorbeeld omdat deze kinderen een nog niet ontdekte diagnose hebben. Er zijn ouders met persoonlijkheidsstoornissen, misschien wel meer dan we denken, die kinderen grootbrengen zonder dat de ontwikkeling of veiligheid van het kind onder de zes min komen. Misschien komt het ook nooit boven de zes min, maar goed, de zes min is wettelijk voldoende. In al die gevallen kan je er op los diagnosticeren bij de ouder, maar het zegt niets over de opvoeding of over het criterium voor jeugdbescherming.

Nog anders gezegd: er is geen enkel bewijs dat wanneer je een diagnose bij een ouder stelt, daaruit een conclusie getrokken kan worden over de opvoeding van het kind. Er zijn ouders met chronische of karakterologische depressiviteit die erin slagen om jarenlang het kind ruim voldoende veiligheid en voorspelbaarheid te bieden, bijvoorbeeld. Er zijn ouders met borderline persoonlijkheidstrekken die erin slagen een warme en stimulerende (maar soms erg drukke en impulsieve) ouder te zijn, en die hun karakterprobleem vooral ervaren in de omgang met volwassenen omdat ze aan hun kinderen WEL veilig gehecht zijn. Er zijn narcistische ouders die heel veel aan de andere ouder overlaten en die vooral zo nu en dan iets leuks ondernemen omdat ze dan met hun kind kunnen pronken of de populaire ouder kunnen uithangen bij hun kind. In geen van deze gevallen verhindert het karakter van de ouder dat het kind zich voldoende, namelijk minimaal met een zes min, kan ontwikkelen. En zo kan ik nog lang doorgaan. De lijst is heel erg lang omdat, ik zeg het nog maar een keer, er geen conclusie over ouderschap te trekken valt op basis van persoonlijkheidskenmerken.

Daarnaast is het zo dat persoonlijkheidsdiagnostiek ten dieptse een privé aangelegenheid is. Het voelt als een röntgenfoto van je zwakke kanten. Het is niet iets dat je hoeft te delen met anderen, en dat is precies waarom het in de GGZ thuishoort. Dit is tevens een reden waarom je het zelf moet willen als volwassene zijnde, en waarom er een hulpvraag aan gekoppeld moet zijn die vanuit jezelf komt. Bijvoorbeeld omdat je je eigen patronen van vermijding, of van ongezonde keuzes, of van dwangmatigheid, nu eindelijk definitief wil doorbreken. Dit brengt dan weer met zich mee dat het onderzoek niet zomaar gedaan kan worden om een rapportage uit te brengen in wat eigenlijk een juridische procedure is (namelijk OTS). Daar is de gezondheidszorg niet voor bedoeld. De gebruikelijke rapportage-uitzondering in de GGZ is een kort antwoordbriefje aan een bedrijfsarts over de diagnose en behandeling, omdat de bedrijfsarts deze informatie nodig heeft voor zijn/haar bedrijfsartswerk met de ziek gemelde cliënt. In de beroepscode van het NIP staat in diverse artikelen duidelijk vermeld aan welke regels en begrenzingen rapportage gebonden is.

De ouders die mij bellen of mailen hebben dan ook vaak de opdracht om het onderzoek op eigen kosten te laten doen. Dit is dus een heel oneigenlijke situatie, en ik hoop dat hierboven duidelijk is geworden wat hieraan niet klopt.

Ik adviseer deze ouders steevast om zich niet te laten betrekken in dit soort dingen. Wanneer de jeugdbescherming namelijk beslissingen gaat ophangen aan zaken die niets te maken hebben met de criteria waarvoor de jeugdbescherming is ingeschakeld, dan is het einde letterlijk zoek. Dan wordt alles mogelijk, en dat leidt niet tot een passend traject voor de kinderen. De ouders worden meestal angstig wanneer ik adviseer om het niet te doen, want ze ervaren de jeugdbescherming als een ontoegankelijk en gezins-onvriendelijk instituut dat onvoldoende definieert waar het in hun werk om draait. Maar ze hoeven niet bang te zijn. Er bestaat namelijk onderzoek waarin precies datgene aangetoond kan worden dat de jeugdbescherming eigenlijk wil weten. Namelijk of de ouders ouderschap en veiligheid kunnen aanbieden op minstens het niveau van een zes min. Dat type onderzoek noem ik hieronder ‘ouderschapsonderzoek’ omdat ik geen idee heb hoe het tegenwoordig genoemd wordt in jeugdhulpverleningscirkels.

Ouderschapsonderzoek zal doorgaans bestaan uit enkele componenten. In de eerste plaats is het mogelijk om bij elke ouder individueel een uitgebreid tot zeer uitgebreid interview af te nemen waarmee inzichtelijk wordt hoe de ouder denkt over ouderschap, kinderen, opvoeding, belonen, straffen, leeftijd en leeftijdgebonden benadering, knelpunten in het opvoeden, omgaan met mislukking in de opvoeding, omgaan met je eigen onhandigheden als ouder, veiligheid, autonomie, zelfstandigheid, emotieregulatie, vaardigheidsontwikkeling, verantwoordelijkheid, afhankelijkheid, noodlot, etc. De lijst is lang en het interview hoort ook lang te zijn. In jeugdbeschermingszaken lijkt het mij bovendien heel nuttig om ook altijd de vragen van de MASIC en of de NICHD te stellen, immers er was kennelijk wel echt iets aan de hand en je wilt geen enkel element mislopen. Daarnaast kan het onderzoek bestaan uit diverse manieren van observeren van gezinsleden en hun interacties. En afhankelijk van de leeftijd(en) van het(de) kind(eren) kan ook met de kinderen een gestructureerd spel of interactie-test of interview gedaan worden. Al deze items vereisen de juiste deskundigheid, namelijk deskundigheid over gedrag en hechting, over ontwikkeling en leeftijdsgebonden behoeften, en over een variatie aan opvoedingsvisies en -stijlen en de mogelijkheden en grenzen daarvan. Er zijn professionals die dit allemaal in huis hebben.

Mijn ervaring is dat wanneer een dergelijk onderzoek goed wordt gedaan, daar zeer concrete items uit rollen die WEL aanknopingspunten bieden voor alle partijen om die zes min (of hoger) vast te stellen of te bereiken. Ik adviseer de angstige ouders dan ook om uit alle macht, en met alle argumenten die zij en hun dierbaren kunnen bedenken, er bij de jeugdbeschermer op aan te dringen dat dit hetgene is dat onderzocht wordt. Desnoods met dagenlange video-interactie observatie bij hen thuis, of andere vormen van passende observatie. In de eerste plaats is enthousiasme voor goed onderzoek een prima standpunt om in te nemen. Immers, het is een standpunt dat elke verstandige ouder graag inneemt en het is adequate medewerking met de wens van de jeugdbescherming om een onderzoek te laten doen . In de tweede plaats valt niet te ontkennen dat deze richting van onderzoek in alle opzichten adequaat is. Immers, het is het meest to-the-point wat er gedaan kan worden. En in de derde plaats: het kan gedaan worden door mensen die voor dergelijke materie zijn opgeleid. Want laten we eerlijk zijn: het vakgebied van diagnostiek van volwassenenpathologie heeft bitter weinig te maken met kennis van leeftijdsadequate behoeften en gedragingen van minderjarigen, laat staan kennis van opvoedings-uitdagingen die daarbij horen.

De rol van de dood in manipulatieve interacties

De meest simpele manier om ons, mensen, te manipuleren met de dood is door ons of onze dierbaren met de dood te bedreigen. Er zijn echter een paar andere manieren om ons met de dood te manipuleren. Deze kunnen gebaseerd worden op twee veronderstellingen, namelijk 1) dat we na onze dood blijven voortbestaan en 2) dat we na onze dood één of meer nieuwe levens op aarde zullen doormaken.

1. De gedachte dat we na onze dood nog zullen bestaan kan ons minder angstig maken voor de dood, immers het is ‘slechts een overgang naar een andere staat van zijn’. Dit kan het een stuk makkelijker maken om ons zodanig te manipuleren dat we ertoe overgaan de levens van onszelf en anderen op het spel te zetten of te beëindigen. Deze manipulatie kan extra kracht hebben wanneer er verschillende niveau’s van voortbestaan zijn na de dood. Zo kunnen we overgehaald worden om naar een extra hoog niveau te streven in het hiernamaals door specifieke handelingen te verrichten in het hier en nu. Of andersom: we kunnen overgehaald worden tot bepaalde handelingen omdat we bang zijn om in het niveau van het eeuwige lijden te belanden als we deze handelingen niet verrichten.

2. De gedachte dat we na onze dood opnieuw een heel leven zullen moeten doormaken, en daarna nog een leven en nog een leven enzovoort, kan eventueel troostrijk zijn en de dood wat minder definitief maken, maar zij kan ook minstens even angstaanjagend zijn als de gedachte aan een eeuwig hiernamaals. Er zijn ook hier diverse variaties mogelijk, bijvoorbeeld de gedachte dat we ‘gekozen hebben voor dit leven’ en dus alle schuld over alles wat ons wordt aangedaan op onszelf moeten laden. Een andere variant is dat dit leven onze ‘straf’ is voor de slechte regie die we in ons vorige leven hebben gevoerd. Niet alleen betekent het dat we graag in dit leven de dingen willen doen die ons bij de volgende ronde een beter leven zullen opleveren, het betekent ook dat we ons schuldig kunnen voelen over vele vorige levens, en dat we bereid kunnen zijn om heel veel geld uit te geven aan therapeutische activiteiten waarin we een oneindig aantal vorige levens visualiseren en analyseren op tekortkomingen. En uiteraard geldt ook hier: als we denken dat wijzelf en anderen toch niet echt dood zullen gaan door te sterven, dan bestaat de mogelijkheid om te denken dat doodgaan of doodmaken ook niet zo erg zijn. Een handige manipulator weet hier wel raad mee.

De gedachte dat we slechts eenmalig leven en dat we daarna net zo niet-bestaand zijn als voordat we geboren waren, is dus een gedachte die minder invalshoeken biedt voor manipulatie. Dit betekent dat degenen die geloven in een vorm van bestaan na of voor hun mensenleven er rekening mee moeten houden dat zij op meer manieren bang gemaakt kunnen worden of overgehaald worden tot gedragingen waarvoor zij niet vrijwillig zouden kiezen.

Sterfgevallen in groepering

Naar aanleiding van de de verhongering in een groepering in het buitenland word ik deze dagen van diverse kanten benaderd met vragen. Hieronder vindt u de vijf meest gestelde vragen en mijn antwoorden op deze vragen. Een soort FAQ, voor wat het waard is.

1
Waarom gaan mensen bij een sekte?

Antwoord: Niemand gaat bij een sekte.

De uitleg van dit antwoord is simpel.
Het begint met een betere definitie: laten we ‘sekte’ vervangen door ‘gesloten groep waarin misstanden plaatsvinden binnen de beslotenheid van de groep’.
Nu hoeven we nog maar 1 ding te weten: naar nog-niet-leden en naar nieuwelingen presenteert de groep zich als zeer aantrekkelijk, met een begerenswaardig aanbod. De leden komen pas in aanraking met de misstanden wanneer zij reeds verslingerd zijn aan het aanbod, en dan is het te laat. Dan functioneren ze alsof ze blindelings verliefd zijn, ze hebben hun bezittingen al aan de groep geschoken, ze hebben reeds hun hele familie verstoten, hen wordt verteld dat de mishandelingen ‘lessen van liefde zijn’ ‘voor hun persoonlijke groei’, enzovoorts.

Pas wanneer de nadelen vele malen groter worden dan de verheven gevoelens, of wanneer de leiding gearresteerd wordt, of wanneer ze worden verstoten uit de groepering, pas dan zullen ze -mogelijk- afkicken en zich een nieuw beeld vormen van de groepering. Net zoals wanneer een verliefdheid afneemt.

2
Gebeurt zulke zelfverhongering ook in Nederland?

Of er momenteel mensen in Nederland zijn die zich uithongeren zullen we waarschijnlijk pas weten wanneer er opvallende sterfgevallen zijn zoals recent in Kenia.

In het recente verleden zijn er wel breatharians actief geweest in Nederland. Zij ‘leven van het licht’ of ‘van de lucht’ of ‘van licht en lucht’. Er is een aantal jaren geleden ook sterfgeval geweest in Utrecht, en ik vermoed dat er ook wel gevallen van nog-niet-dodelijke verhongering zijn aangetroffen in de afgelopen jaren, maar die hebben waarschijnlijk het nieuws niet gehaald, om het maar even cru te formuleren.

3
Wie lopen er allemaal risico om in zo’n groepering te belanden?

Antwoord: Vrijwel iedereen, vooral diegenen die denken dat het hen niet kan overkomen.

Toelichting: het enige dat nodig is om in zo’n groepering te belanden, is het vermogen om ergens voor te vallen en ervoor te gáán, zogezegd. Het aanbod van de groepering kan van alles zijn, van zakelijke kansen tot en met sport en van gezondheidszorg tot en met religieus geloof.

4
Wat kan ik doen om te controleren of mijn dierbare misschien in handen van een kwalijke groepering is gevallen?

Antwoord:
Blijf steunend contact houden en vermijd pijnlijke onderwerpen.
Verdiep u in alles wat u kunt vinden over hoe dwingende groepen te werk gaan en welke effecten deze activiteiten hebben op de deelnemers.
Zoek op het internet naar informatie, evaluaties, etc.
Mocht uw duistere vermoeden bevestigd worden: deel dan, wanneer de kans zich voordoet, met uw dierbare iets over een _andere_ groepering, zodat uw dierbare eerst kan denken ‘goh wat erg voor die mensen’, en pas daarna ‘heee maar die methodes die in die docu genoemd werden, daar herken ik er ook een paar van…’
Blijf steunend contact bieden. Wie erin verzeild raakt, kan er alleen uit wanneer de omgeving _niet veroordelend_ optreedt.

5
Maar er vallen toch zeker niet zo vaak doden? En het gebeurt toch niet met kinderen?

Antwoord: Daar waar misstanden zijn vallen ook weleens doden, en ja het gebeurt uiteraard ook met de kinderen in zo’n groepering.

Toelichting:
De kinderen zijn nu eenmaal de meest kwetsbare deelnemers, en wanneer zij binnen de groepering geboren zijn kan het zijn dat niemand weet van hun bestaan. Daarnaast is het niet moeilijk om kinderen van de radar te laten verdwijnen. Ruinerwold is een goed voorbeeld, maar ook het gezin dat recent in Spanje werd aangetroffen.
Het is niet moeilijk om voorbeelden te vinden van dodelijke slachtoffers van de activiteiten binnen gesloten groepen. Ontgroeningen, religieuze offers, eerwraak, liquidaties, huiselijk geweld, Canadese kostscholen, Jonestown

Dit zijn zomaar een paar voorbeelden die me te binnen schieten.

Pagina 2 van 4

Mogelijk gemaakt door WordPress & Thema door Anders Norén